Feedback als uitnodiging

Feedback als spiegel

Onlangs voelde ik me tijdens een afspraak met mijn podotherapeut niet prettig behandeld. Wat er vervolgens gebeurde, liet me opnieuw zien hoe moeilijk het soms is om feedback echt te ontvangen. Maar ook hoe weinig vanzelfsprekend het is om bewust te zijn van ons eigen handelen.

Al vanaf de eerste afspraken viel me op hoe gehaast en gestrest hij was. Natuurlijk kan dat een keer gebeuren. We hebben allemaal drukke periodes. Daarom vroeg ik eerder al eens of het zo druk was, omdat ik merkte dat ik zijn onrust voelde. Hij gaf aan dat er veel mensen waren die een ‘spoedje’ hadden.

Toen die gejaagdheid week na week bleef terugkomen en er op een gegeven moment niet eens ruimte leek voor een kort, menselijk praatje – ik werd zelfs afgekapt toen ik vroeg of hij die week het Nederlands elftal had zien spelen, omdat we “nu even met de zolen bezig gingen” – besloot ik met hem te delen dat ik zijn manier van omgaan met de drukte tijdens mijn consulten niet prettig vond. Gevoelsmatig vulde zijn stress de hele ruimte en voelde ik me meer een nummer dan een mens.

Zijn reactie was dat het ontzettend druk was. Dat er een wachtlijst was en er veel mensen door hem geholpen wilden worden. Ik had niet het gevoel dat mijn feedback werd ontvangen en al zeker niet een uitnodiging om te onderzoeken wat mijn ervaring misschien kon laten zien.

De omstandigheden leken de verklaring te worden, terwijl ik me afvroeg hoeveel ruimte er nog was voor bewustzijn op het eigen handelen. Want hoe druk het ook is, we houden altijd een keuze in hoe we met die druk omgaan.

Zijn reactie maakte mij nieuwsgierig naar een patroon dat ik vaker zie. De neiging om altijd te blijven geven. Om iedereen te willen helpen. Soms misschien zelfs ten koste van jezelf. Maar ook patronen zoals voortdurend de schuld bij jezelf leggen. Of juist alles buiten jezelf zoeken. Of steeds opnieuw verantwoordelijkheid dragen voor wat eigenlijk niet van jou is.

Waar komen zulke patronen vandaan? Welke overtuigingen liggen daaronder? De angst om iemand teleur te stellen? De behoefte om nodig te zijn? Een diep verantwoordelijkheidsgevoel? Een vorm van zelfopoffering? Of misschien wel het gevoel dat je eerst moet geven om te kunnen ontvangen.

Vanuit systemisch werk/ opstellingen onderzoeken we zulke patronen niet alleen in het hier en nu, maar ook in hun oorsprong. Sommige vinden hun basis in ons gezin van herkomst, andere worden generaties lang doorgegeven. En steeds vaker verwonder ik me erover hoeveel al gevormd wordt in de allervroegste fase van ons bestaan.

Elk handelen, elke reactie en elke manier van omgaan met feedback heeft een oorsprong.

Voor mij gaat feedback daarom zelden over gelijk of ongelijk. Feedback is een uitnodiging. Niet om jezelf te verdedigen, maar om nieuwsgierig te worden naar wat er in jou geraakt wordt. Niet naar wat de ander verkeerd doet, maar naar wat jouw reactie je probeert te vertellen.

Bewustwording begint niet bij het veranderen van gedrag, maar bij de bereidheid om nieuwsgierig te worden naar waar dat gedrag ooit is ontstaan.

Kijk ik naar mezelf?

Of leg ik de oorzaak buiten mezelf?

Durf ik te voelen wat er werkelijk in mij gebeurt?

Ga ik uitleggen, verdedigen of vermijden?

Of durf ik werkelijk nieuwsgierig te zijn naar wat mijn reactie mij probeert te vertellen? Want waar bewustzijn ontstaat, ontstaat ruimte. En waar ruimte ontstaat, hoeft een oud patroon niet langer je toekomst te bepalen.

Ben jij nieuwsgierig naar de oorsprong van jouw eigen patronen?

Op zaterdag 6 september verzorgen Anne Sophie van Grondelle en ik een Prenatale Ervaringsdag, https://hipsy.nl/event/231072-prenatale-ervaringsdag. Vanuit de pre- en perinatale psychologie en systemisch werk onderzoeken we hoe de allereerste ervaringen in ons leven mogelijk nog altijd doorwerken in hoe we voelen, verbinden, reageren en keuzes maken.

Zelfsabotage

Ken je dat gevoel dat er meer potentie in je zit dan eruit komt? Je hebt diploma’s, talent, plannen… en toch lukt het niet om echt in beweging te komen.

Je weet dat je aan je website wilt werken, je bedrijf wilt laten groeien, wilt trainen voor die sportwedstrijd maar ergens rem je jezelf af.

Bij sommige mensen laat dat zich zien als:

• steeds maar uitstellen, niet beginnen

• jezelf saboteren op beslissende momenten

• kansen missen of “toevallig” pech hebben

• financiële stagnatie, hoe hard je ook werkt

• levensenergie die wegzakt, zonder reden

• patronen die zich blijven herhalen, hoe bewust je ook bent

Soms zijn dit geen karaktertrekken of gebrek aan motivatie. Soms kan dit wijzen op iets wat we in familieopstellingen verstrikking noemen.

Wat is verstrikking?

Een verstrikking is niet iets zweverigs of vaags (al is het niet eenvoudig in woorden te vangen zonder dat het zo kan klinken.)

In een familiesysteem (voor het gemak: stamboom) heeft iedereen een plek: ouders, kinderen, miskramen, doodgeboren kinderen, buitengesloten familieleden, ook degenen over wie nooit gesproken is. Wanneer iemand geen plek heeft gekregen, bijvoorbeeld omdat er schaamte, verdriet of taboe was, dan raakt het systeem uit balans.

Denk aan situaties zoals:

• Uitgesloten of verzwegen familieleden (iemand die werd weggestopt, genegeerd, verbannen, “er niet meer bij hoorde”)

• Overleden kinderen of miskramen waar geen plek voor was (doodgeboren kind, vroeg overleden kind, abortus, miskraam/ wanneer dat niet erkend werd)

• Familielid dat zelfmoord pleegde (zeker wanneer erover gezwegen werd of onuitgesproken schuld/schaamte bleef)

• Familielid met psychische problemen of verslaving (bijv. opgenomen, weggestopt, ontkend of taboe)

• Familielid dat dader was (bij misbruik, geweld, misdaad, fraude, oorlogsdaden, financieel benadelen etc.)

• Familielid dat slachtoffer was (van geweld, misbruik, onrecht, uitsluiting, ongeluk, vooral als het lot niet erkend werd)

• Slachtoffers van buiten de familie die door het familiesysteem zijn geraakt (bijv. mensen die schade leden door een daad van iemand uit de familie)

• Personen die niet erkend werden als behorend tot het systeem (buitenechtelijk kind, eerdere partner van een ouder, biologische ouder die is verzwegen)

• Iemand voor wie men onbewust iets draagt (bijv. een voorouder met groot verlies, schaamte, schuld, oorlogstrauma, armoede)

Wat we in generaties daarna vaak zien, is dat een kind (onbewust en uit diepe loyaliteit) iets gaat dragen voor degene die geen plek had.

Dat kan zich uiten in blokkades, stilstand of pijnstukken die niet goed te plaatsen zijn.

En hoe weet je of dit klopt?

Het eerlijke antwoord is: door het te ervaren.

In een familieopstelling voel je van binnen wanneer iets “klopt”als een lijfelijke herkenning.

Tijdens een opstelling kan iemand die vergeten of buitengesloten was, alsnog erkend en gezien worden. Die persoon krijgt symbolisch weer zijn plek… en vaak ontstaat er dan ruimte, rust en beweging, ook in jouw leven. Dan kun je weer dichter bij je eigen pad en potentieel komen.

Prenataal Trauma

Lange tijd werd gedacht dat baby’s nog niets voelden.

Zó sterk zelfs, dat artsen tot ver in de 20e eeuw en zelfs tot in de jaren ’80 – baby’s opereerden zonder wat we nu als adequate verdoving of pijnstilling beschouwen. Men dacht dat hun zenuwstelsel “nog niet af” was.

Inmiddels weten we beter. Zóveel beter.

Baby’s voelen, registreren en passen zich aan, al vanaf het allereerste begin.

Niet alleen in de buik, maar mogelijk zelfs al rond de conceptie. De energie, spanning of liefde die er is, kan op diep gevoelsniveau worden opgepikt door het kindje dat zich aan het vormen is.

Tijdens de zwangerschap speelt vooral de innerlijke wereld van de moeder een grote rol. Stress, angst, verlies of medische ingrepen kunnen invloed hebben op het ongeboren kindje. Soms zie je dat een baby zich al aanpast: minder bewegen, weinig ruimte innemen, “makkelijk” zijn alsof het lichaam leert: ik mag niet te veel zijn. Wat ooit helpend was, kan later voelbaar blijven als patroon.

Daarnaast is er een wezenlijk andere laag van prenataal trauma:

Die van alleen-geboren tweelingen of meerlingen.

Wanneer een baby ter wereld komt als eenling, terwijl hij of zij oorspronkelijk onderdeel was van een meerling, gaat het niet over de sfeer van de moeder, maar over het verlies van een ander leven waarmee het bestaan begon. Ook dat laat een diepe imprint achter, vaak zonder woorden, maar voelbaar in het lichaam.

Dit zijn thema’s waar ik al langer mee werk:

in familieopstellingen, in een prenatale verdiepingsretreat en in lichaamswerk waar prenataal trauma duidelijk merkbaar was. Vanuit mijn systemische opleiding herken ik deze dynamieken niet alleen gevoelsmatig, maar ook vanuit geschoolde kennis en ervaring.

Juist omdat dit me zo raakt en blijft fascineren, ga ik me hier komend jaar nog verder in verdiepen en specialiseren, door een training te gaan volgen bij Anna Verwaal en Ilma Trip, waarin diepgaande prenatale kennis wordt gecombineerd met systemisch werk en familieopstellingen.

Die combinatie voelt voor mij zó kloppend. Ik kijk er ontzettend naar uit!

Wat gebeurt er ná een familieopstelling

Na een familieopstelling gebeurt er iets bijzonders. Soms voel je het meteen. Een soort lichtheid, meer ruimte vanbinnen. Soms zie je zelfs dat iemands hele uitstraling verandert, dat de blik zachter wordt, de adem dieper, het gezicht ontspant.

Ik heb meegemaakt dat iemand na een opstelling over de relatie met haar moeder, nog dezelfde dag een berichtje van haar moeder kreeg, na maanden van stilte.

Maar dat soort momenten zijn uitzonderlijk. Vaker zie je dat een opstelling juist diep raakt. Dat er verdriet voelbaar wordt. Dat iemand met een zwaar of verward gevoel naar huis gaat, of dat het lichaam even reageert; met vermoeidheid, griep, misselijkheid.

En soms merk je helemaal niets.

Maar ook dan werkt het door. Een opstelling is geen quick fix, geen knop die je omzet. Het is eerder alsof het leven zich langzaam opnieuw ordent. Je kunt ineens merken dat je anders reageert. Dat oude spanning zachter wordt. Of dat iemand in je omgeving iets anders doet dan voorheen, alsof er ruimte is ontstaan in een systeem dat eerder vastzat.

Wat belangrijk is om te weten: na een opstelling hebben we vaak de neiging om te gaan analyseren. Om te begrijpen, te verklaren, het te bespreken met anderen.Maar dat is niet nodig. Een opstelling werkt op een laag die voorbij het hoofd ligt.

Vertrouw op wat je hebt gevoeld, op wat in beweging is gezet. Als je er met je hoofd tussen gaat zitten, kan dat eerder ruis geven dan helderheid.

Ik vind het misschien wel het mooiste dat het werk doorgaat, ook als je niets doet. Alsof iets in jou weer weet waar het hoort.

Kusje erop?

Vorige week in de apotheek zag ik een jongetje struikelen. Hij schrok, begon te huilen en zijn vader zei; “Ah, het valt mee. Niet huilen, je bent toch een stoere vent?"

Het lijkt klein. En het is vaak met de beste bedoelingen. Maar voor een kind kan hier iets beginnen: leren dat emoties moeten stoppen, dat “flink zijn” veiliger is dan voelen, aanpassen in plaats van ruimte krijgen. Zo kan een reflex ontwikkelen: wegslikken — aanpassen — pleasen — dempen.

Later in volwassen relaties zie je deze dynamiek regelmatig terugkomen:

Voorbeeld:
Hij: voelt in een gesprek dat er iets speelt bij zijn vrouw en in plaats van te vragen: ‘wat gebeurt er bij je?’ gaat hij ‘pleasen’ bijvoorbeeld door extra nabijheid op te zoeken.

Zij: ervaart irritatie om iets wat hij zei en ook al is deze van haar gezicht af te lezen; zijn 'pleasegedrag' zorgt voor het gevoel: ik moet me weer aanpassen, mijn gevoel doet er niet toe. Beiden worden getriggerd op een oude reflex, vaak voortkomend uit de kindertijd. Onderhuids groeien irritatie en afstand terwijl niemand dat zo wil. “Kusje erop” is dan geen troostzin meer, maar een levenspatroon: gevoel wegdrukken, zachtheid vervangen door flinkheid, contact vervangen door controle.

Maar wat niet gezien wordt, blijft zich melden via spanning, vermoeidheid, conflictvermijding. In een familieopstelling wordt zichtbaar wat daaronder leeft: oude loyaliteiten, onuitgesproken pijn, patronen van dragen en aanpassen, plekken waar emoties ooit geen ruimte hadden. Niet door te verklaren maar doordat het zichtbaar wordt.

Voor iedereen die dit herkent… die voelt dat er nog dingen weggestopt of gladgestreken worden… die milder wil worden naar zichzelf: Misschien is dit het moment om het nieuwe jaar te beginnen met meer waarheid, zachtheid en ruimte om te voelen.

Op zondag 11 januari organiseer ik in Nijmegen een familieopstelling! Er is nog ruimte voor zowel vraaginbrengers als representanten.

Omarmen en Vertrouwen

Het nieuwe jaar staat voor de deur en dat nodigt altijd uit om even stil te staan. Terug te kijken op het afgelopen jaar en hetgeen ik mocht leren, stil te staan bij waar ik dankbaar voor ben en te omarmen waar ik me nog graag verder in zou willen ontwikkelen.

Voor mij was 2025 vooral een jaar van persoonlijke groei. Ik rondde in februari mijn opleiding familieopstellingen af. Een opleiding die voor mij ‘life-changing’ was en waarin ik zóveel heb geleerd, waardoor ik me als mens en daardoor als coach en opsteller verder ontwikkeld heb. En blijf ontwikkelen. Zo bracht systemisch werk me dichterbij diepe pijn die in mij opgeslagen lag maar gaf het me vooral het vertrouwen dat ik het dragen kon. Dat hoé zwaar of verdrietig iets ook is (geweest) hoe hárd ik er ook jarenlang van weggerend ben, hoe helend het voelt om de pijn toe te laten, er doorheen te gaan en daarna te ervaren dat je meer ‘heel’ bent.

Ik ben dankbaar voor het vertrouwen dat ik mocht ontvangen van de deelnemers die zélf bij mij een familieopstelling kwamen doen, zowel in een groep als individueel. Waarbij ik hen mocht begeleiden door hetgeen er gezien en doorvoeld mocht worden.

2025 leerde me ook dat loslaten en vertrouwen, oftewel meebewegen op wat zich aandient zonder krampachtig vast te houden of er heel hard voor te werken zoveel meer rust geeft. Het niet hoeven nastreven van doelen, of met een nieuw jaar voor de deur; het bedenken van 'goede voornemens'.

Zijn met wat is, en meebewegen met wat komt. Vertrouwen op dat wat het ook is, dat je het dragen kan en dat het áltijd jouw hoogste doel dient, ook als dat niet meteen zichtbaar is.

Dat wens ik jullie. Fijne Jaarwisseling!

Liefs Lot

Een stille uitnodiging

Vroeger voelde ik me bijna altijd verantwoordelijk voor indirecte boodschappen. Voor wat niet letterlijk werd gevraagd, maar wél als een beroep voelde.

Bijvoorbeeld wanneer iemand zei:

“Mijn rug doet zo’n pijn… en dan moet de hond nog.”

Of:

“Ik ben zó moe… maar we krijgen bezoek en het huis moet nog gestofzuigd.”

Er werd niets gevraagd. En tóch voelde ik het: hier wordt indirect een beroep gedaan. Niet in mijn hoofd, maar in mijn lijf.

Je zou kunnen zeggen: lag dat dan aan mij, dat ik dat zo voelde?

En soms is het antwoord: het is niet vreemd dat je dat voelt als je ooit hebt geleerd dat liefde niet vanzelfsprekend is.

Wanneer je als kind de indruk krijgt dat je hard je best moet doen om gezien of geliefd te worden, bijvoorbeeld doordat er een zieke ouder is, of door andere omstandigheden, dan leer je iets essentieels;

liefde vraagt inzet.

En hard werken betekent dan niet alleen dóén, maar ook aanvoelen. Opletten. Tussen de regels door luisteren.

Je leert gevoelig te worden voor wat niet wordt uitgesproken. Je leert indirecte signalen oppikken, omdat verbonden blijven belangrijker voelt dan jezelf laten rusten.

Dus toen ik die aanspraak voelde, was dat niet overdreven. Het was aangeleerd. En vaak ook liefdevol bedoeld.

Ik raapte het op. Ik droeg het.

Vaak zonder dat iemand iets vroeg en meestal omdat er onder die woorden ook echt een beroep lag.

In familieopstellingen wordt dit zichtbaar.

Hoe lasten soms niet rechtstreeks worden gedragen, maar via de omweg bij iemand anders terechtkomen. Zodra iemand iets zendt, zonder het echt te dragen, ontstaat er een stille uitnodiging:

Wil je dit voor mij oplossen?

Wil je aanvoelen wat ik bedoel?

Wil je dragen wat ik niet uitspreek?

Wat dit werk mij heeft gebracht, is steeds meer onderscheid. Wat is van mij en wat mag ik bij de ander laten. Niet als afwijzing, maar als een beweging terug naar mezelf, omdat ik zo lang meer droeg dan nodig was.

Voel je het verlangen om het nieuwe jaar te beginnen met meer ruimte voor jouw eigen leven en los te laten wat niet van jou is?

Op zondag 11 januari begeleid ik weer een familieopstelling in Nijmegen. Je bent welkom.